Matura 2005 z języka angielskiego 3-4

Matura 2005

ROZUMIENIE TEKSTU CZYTANEGO

Zadanie 3. (8 pkt)

Przeczytaj poniższe informacje o hotelach w Londynie. Następnie przyporządkuj nazwy hoteli oznaczone literami A-D do informacji 3.1.-3.8. Wpisz odpowiednie litery do tabeli. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymasz 1 punkt.

A. The Dove Hotel, Paddington Today’s traveller quite rightly expects the highest standards of quality and comfort. At the Dove you are unlikely to be disappointed. Our hotel is located a few minutes walk from 5 underground lines as well as from local bus stops. The Heathrow Express provides direct access to Heathrow in 15 minutes from Paddington Station.

B. Sunset Hotel, Bayswater Situated in a very popular location for shopping and entertainment. The hotel is open 24 hours a day and all rooms have private bathrooms, colour TV and direct dial telephone. The hotel is opposite Whitley’s indoor shopping centre in Queensway, and only a few minutes walk from Kensington Gardens, where you can take a walk and relax close to nature.

C. Queen’s Hotel, Earls Court Queen’s Hotel is a small friendly hotel in the Kensington area. The hotel is located close to Earls Court Exhibition Halls 1 and 2 and Olympia Exhibition Halls with their many shows ranging from business to boats! It’s a perfect location for groups travelling to London on a limited budget. The prices are so reasonable you’ll want to tell everyone about it.

D. The George Hotel, Kings Cross The George Hotel has 35 rooms all with central heating and tea and coffee making facilities. Private or shared bathrooms are available. The family run hotel has a ‘home from home’ atmosphere, clean comfortable rooms and many satisfied customers. The enormous English breakfast will keep you going until dinnertime!

Adapted from: www.bbc.co.uk

3.1. You can prepare something to drink in the room.

This movie requires Flash Player 9

3.2. It’s close to shops.

This movie requires Flash Player 9

3.3. You won’t be cold in your room.

This movie requires Flash Player 9

3.4. It’s close to the underground.

This movie requires Flash Player 9

3.5. It’s near a park.

This movie requires Flash Player 9

3.6. It’s cheap.

This movie requires Flash Player 9

3.7. It offers rooms of different standard.

This movie requires Flash Player 9

3.8. It offers luxury accommodation.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 4. (7 pkt)

Przeczytaj poniższy tekst. Na podstawie informacji zawartych w tekście, zdecyduj, które zdania podane w tabeli są zgodne z treścią tekstu (TRUE), a które nie (FALSE). Zaznacz znakiem (X) odpowiednią rubrykę w tabeli. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymasz 1 punkt.

The RSPCA (the Royal Society for the Prevention of Cruelty to Animals) has appealed to find homes for 269 animals the charity found packed into a three-bedroom home.

Following anonymous information about a middle-aged couple living in Carnforth, Lancashire, officials raided their home last month. They rescued 244 dogs, 16 parrots, 7 cats, a rabbit and a chinchilla in the RSPCA’s largest-ever operation to free illegally kept animals. The animals were taken to shelters across the country, where they have been health checked, microchipped and made ready for new homes. The charity has set up a special hotline – 08705 900950 – for people interested in adopting one of the animals. Lines will be open 24 hours and will remain open until homes have been found for all the rescued animals.

One of the RSPCA’s directors, Dominic Rudd, said: “These animals have come into our care through no fault of their own and we will do all we can to match them with suitable owners so they can go on to enjoy happy lives.” Among the dogs rescued were shih-tzus, dachshunds, lhasa apsos, bearded collies, corgis and Yorkshire terriers. The birds included a macaw, Amazonian parrot and an African Grey.

Adapted from: www.guardian.co.uk, October 7, 2003

4.1. The animals were taken away by the RSPCA because they were ill and hungry.

This movie requires Flash Player 9

4.2. An unknown person informed the RSPCA about where the animals lived.

This movie requires Flash Player 9

4.3. The RSPCA has never rescued so many animals in one action.

This movie requires Flash Player 9

4.4. The owners of the animals were two young women.

This movie requires Flash Player 9

4.5. A hotline was established for people who want to report similar cases.

This movie requires Flash Player 9

4.6. Some animals will be sent to a zoo.

This movie requires Flash Player 9

4.7. New homes have been found for all the animals.

This movie requires Flash Player 9

Matura 2005 z języka angielskiego 1-2

Matura 2005

ROZUMIENIE ZE SŁUCHU

Zadanie 1. (6 pkt)

Zapoznaj się ze zdaniami podanymi poniżej. Usłyszysz dwukrotnie wypowiedź na temat robienia zakupów w różnych miejscach w Londynie. Z podanych odpowiedzi wybierz właściwą, zgodną z treścią tekstu. Zaznacz jedną z trzech możliwości, zakreślając literę A, B lub C. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymasz 1 punkt.

TRANSKRYPCJA TEKSTÓW
[spoiler]
ZADANIE 1.

“When I visit London one of my favourite things to do is shopping! I really enjoy hunting around for interesting things in the sales, buying something new to wear out on a Saturday night. Or a bit of window-shopping – it doesn’t cost a penny. Sometimes I’ll spend hours just walking around a market having a chat with my friends.

There are lots of different places to go shopping in London. If you’re looking for ‘high street’ shops – the kind of shops you will find in most towns, you can go to Oxford Street, but it gets too busy sometimes; it can be difficult to get anywhere! For a less crowded, more relaxing shopping experience, go to Covent Garden – you can have an expensive cappuccino, and watch some (free) street theatre at the same time.

Some people like shopping in department stores. The most famous one in London is ‘Harrods’ in Knightsbridge, but for me, it’s not modern enough, and too expensive, the sort of place your parents do their shopping. The best of all the big department stores is ‘Selfridges’ in Oxford Street, it’s a shoppers’ paradise, nice clothes but very high prices. Well I can look, can’t I?

For the ‘day out walking around a market’ experience, try ‘Camden’. It’s exciting, fashionable, and there are lots of lovely things at attractive prices! You can buy cheap jeans and cool second hand clothes in the morning and then get a tattoo and a body piercing later on! If all that shopping is too tiring, you can get some Chinese or Thai food for Ł2 or Ł3, sit by the canal and drink a beer. What could be better?

If you think you need to experience more of London’s ‘culture’, you might prefer a trip to Greenwich. This is a much more relaxing day out. You can have a walk round the market and shops, and then take in a bit of London’s history – it was the birthplace of Henry VIII, Queen Mary and Elizabeth I. There’s also the park, the ‘Cutty Sark’ (an old ship that was used for transporting tea), and the old observatory…so much to do, but don’t forget the shopping!”

Adapted from: www.bbc.co.uk
[/spoiler]

1.1. “High street” shops are
A. the most expensive shops in town.
B. shops you can find almost everywhere.
C. street markets.

This movie requires Flash Player 9

1.2. Covent Garden is a place where you can
A. have a cheap cup of coffee.
B. get lost in crowded shops.
C. watch a street performance.

This movie requires Flash Player 9

1.3. The speaker’s favourite department store is in
A. Knightsbridge.
B. Oxford Street.
C. Covent Garden.

This movie requires Flash Player 9

1.4. You should go to Camden if you want to
A. have a tattoo.
B. buy expensive clothes.
C. try traditional English food.

This movie requires Flash Player 9

1.5. When you go to Greenwich you can
A. see the birthplace of British queens.
B. visit an old war ship.
C. eat a Chinese dinner.

This movie requires Flash Player 9

1.6. London is a good place for shopping because
A. it is not very expensive.
B. it offers a big variety of shops.
C. there are many supermarkets.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 2. (9 pkt)

Zapoznaj się ze zdaniami podanymi w tabeli. Usłyszysz dwukrotnie prognozę pogody. Zdecyduj, które zdania są zgodne z treścią tekstu (TRUE), a które nie (FALSE). Zaznacz znakiem (X) odpowiednią rubrykę w tabeli. Za każdą poprawną odpowiedź otrzymasz 1 punkt.

TRANSKRYPCJA TEKSTÓW
[spoiler]
ZADANIE 2.

And now the weather forecast for today and tomorrow Today the morning will be cloudy in most parts of the country, with some rain at first. Many places will then become dry and bright, but there’ll be more showers across Scotland. The south wind may be very strong at first but it will become more gentle in the afternoon. Rather chilly, with temperatures around 150C. In the evening most places will be dry and clear, especially in the south of England. Clouds and rain will be reaching some other parts of the UK overnight. There’ll be heavy rain across Scotland, with snow in the mountains. During the night temperatures may fall below 00C in the far north. Tomorrow it’ll be mostly dry and sunny across England and Wales with some fog in the morning. Scotland will start cloudy, but it’ll get much brighter during the day. Still rather windy but it’ll be much warmer, temperatures reaching 200C. The weekend is going to be nice and dry, with lots of sunshine and a warm breeze from the south.

Adapted from: www.bbc.co.uk

[/spoiler]

2.1. Today Scotland will be sunny most of the time.

This movie requires Flash Player 9

2.2. There will be wind from the south today.

This movie requires Flash Player 9

2.3. It will rain tonight in the south of England.

This movie requires Flash Player 9

2.4. There will be snow in some parts of Scotland at night.

This movie requires Flash Player 9

2.5. It will probably be frosty in some places at night.

This movie requires Flash Player 9

2.6. It will rain in Wales tomorrow.

This movie requires Flash Player 9

2.7. It will be windy tomorrow.

This movie requires Flash Player 9

2.8. Tomorrow it will be colder than today.

This movie requires Flash Player 9

2.9. It won’t rain at the weekend.

This movie requires Flash Player 9

Matura 2005 z języka polskiego 13-16

Dzikie słówka

1. Na początku lat trzydziestych małżeństwo amerykańskich psychologów Winthrop i Luella Kelloggowie postanowili sprawdzić eksperymentalnie, w takiej mierze szympans wychowywany w ludzkiej rodzinie i traktowany jak ludzkie dziecko zdolny będzie do porozumienia z ludźmi, być może w ich własnym języku. Gdy przyszedł na świat ich własny syn Donald, „zaadoptowali” więc młodą szympansicę, której nadali imię Gua. Małpa chowała się wraz z Donaldem. Jak pisze pół żartem, pół serio Roger Fouts w swej książce „Najbliżsi krewni”, wydanej w Polsce w 1997 r., „na nieszczęście dla nauki przerwali nagle ten eksperyment, ponieważ – jak głosi plotka – pani Kellogg zaniepokoiła się, kiedy Donald zaczął się szybciej uczyć mowy szympansiej niż Gua ludzkiej. Ponoć syn Kelloggów wydawał przy stole pomruki, jakie te małpy wydają na widok jedzenia”. Taki obrót sprawy nie powinien nikogo zaskoczyć. W końcu ludzie są jednak inteligentniejsi od szympansów, więc jeśli Donald i Gua mieli jakąś szansę porozumienia, to raczej na warunkach możliwych do akceptacji przez małpę.

2. Doświadczenie Kelloggów miałoby zapewne lepsze widoki powodzenia w sytuacji odwrotnej: gdyby ludzkie dziecko wychowywane było przez małpią rodzinę. Eksperyment tego rodzaju nie jest jednak możliwy ze zrozumiałych względów.

3. To, czego z moralnych względów nie można czynić z premedytacją, zdarza się jednak niekiedy bez naszej woli. Opowieści o „dzikich dzieciach”, które utraciwszy kontakt z ludzkim społeczeństwem wyrastały wśród zwierząt jako ich adoptowane potomstwo, były od niepamiętnych czasów przedmiotem legend. Najsłynniejsza z nich głosi, że Rzym został założony w VIII wieku p.n.e. przez bliźniaków Romulusa i Remusa, wykarmionych przez wilczycę.

4. W dzisiejszym racjonalistycznym świecie fascynacja tzw. feralnymi dziećmi bynajmniej się nie zmniejszyła, lecz jej motywy są, po części przynajmniej, poznawcze. Takie przypadki skrajnej izolacji ludzkiego dziecka od społeczeństwa rzucić mogą wszakże pewne światło na zagadki „ludzkiej natury”, będące przedmiotem gorących sporów naukowych. W grę wchodzą w końcu zasadnicze pytania o rolę natury i kultury w kształtowaniu ludzkiej osobowości, naszych najgłębszych, biologicznych instynktów, a także tajników niezwykłego procesu opanowywania przez dzieci sztuki mowy, będącej, zdaniem wielu badaczy, fundamentalnym atrybutem człowieczeństwa.

5. Legenda o powstaniu Rzymu, nawet gdyby przyjąć ją za fakt historyczny, nie ma w tym względzie naukowej wartości, bowiem Romulus i Remus po zaspokojeniu głodu mlekiem wilczycy zostali niebawem odnalezieni przez pasterza i dalej wychowali się już w ludzkim środowisku. Podobnie odrzucić musimy opowieści o Tarzanie, wychowanym przez afrykańskie małpy, czy Mowglim – dziecku indyjskiej dżungli, stworzonym w wyobraźni Kiplinga. Obaj oni wyrośli na prawdziwych dżentelmenów i nie mieli specjalnych trudności z powtórną adaptacją w cywilizowanym społeczeństwie. Rzeczywistość maluje obraz daleki od romantycznej fikcji. We wszystkich potwierdzonych przypadkach ludzkich niemowląt od wczesnego wieku chowanych przez zwierzęta powrót taki okazał się niemożliwy.

6. Przypadków takich w przekazach historycznych odnajdujemy około pięćdziesięciu i wiele z nich znanych już było twórcy systematyki żywych organizmów Karolowi Linneuszowi, który wyróżnił w swej „Systema Naturae” dzikiego człowieka (Homo sapiens ferus) jako odrębny gatunek. Opisał go jako „tetrapus, mutus, hirsutus” – czworonożny, niemy i kosmaty. Zapewne ze względu na brak zręczności ludzkie dzieci rzadko adoptowane były przez małpy, których większość prowadzi nadrzewny tryb życia. Zastępczymi rodzicami dzieci były najczęściej wilki, ale też lamparty oraz rzekomo również owce, psy i niedźwiedzie.

7. Historia tych ostatnich jest o tyle interesująca, że dotyczy ziem polsko-litewskich. Tak oto pisał w swej „Historii Polski” Irlandczyk Bernard Connor, który pod koniec XVII w. służył jako nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego: „Żadna część ziem rządzonych przez Króla Polski nie ma więcej  lasów i pustyń niż Litwa. Pośród nich jest bór długi na sto mil, w którym żyje lud bardzo dziki i niewykształcony; choć litewska szlachta jest w większości bardziej uprzejma, mądrzejsza i bardziej w towarzystwie przyjacielska niż nawet Polacy. Często mówiono mi na dworze, że wielekroć małe dzieci karmione są i chowane przez niedźwiedzie, których jest wiele w litewskich lasach. […] Dziecko takie trzymane było w klasztorze za czasu mego tam pobytu, o czym wspomniałem w mym łacińskim traktacie >>O zawieszeniu praw natury< z jego figury i oblicza); ciało jego było straszliwie zdeformowane i nie władał on ani mową, ani rozumem. Chodził na czworakach i nie przypominał człowieka jak tylko budową ciała”.[…]

8. Niemożność opanowania języka przez wyrosłe wśród zwierząt dzieci po przekroczeniu pewnego krytycznego wieku ma dla dzisiejszej nauki doniosłe znaczenie. W 1967 r. Eric Lenneberg, profesor na Uniwersytecie Cornella, wystąpił z hipotezą, że ludzkie dziecko przechodzi w swym rozwoju okres, kiedy zdolne jest przyswoić sobie język z niezwykłą łatwością. Ten krytyczny okres kończy się jednak z wejściem w wiek dojrzewania i człowiek, który swej szansy opanowania mowy nie wykorzystał przed mniej więcej dwunastym rokiem życia, traci ją bezpowrotnie.

9. Od tego czasu wśród psycholingwistów trwa nieustanny spór pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami tej hipotezy. Dziś raczej trudno o dzieci wychowane przez wilczyce. Zdarzają się jadnak, rzadko na szczęście, przypadki drastycznej izolacji od ludzkiego społęczeństwa dzieci znajdujących się pod opieką własnych rodziców. Taką właśnie dziewczynkę znaleźli w 1970 r. w Kaliforrnii pracownicy opieki społecznej.

10. Genie, jak ją nazwano, miała w chwili uwolnienia 13 lat i przez większość tego czasu jej psychicznie chory ojciec trzymał ją w zamknięciu nie pozwalając się odzywać. Choć nie szczędzono żadnych dostępnych nauce środków, by przywrócić ją społeczeństwu, dalsze losy Genie nie były szczęśliwe. Początkowo rozmaici badacze usiłowali wyrwać ją sobie nawzajem, by przeprowadzić na niej badania i zrobić na tym naukową karierę. Gdy okazało się, że nie jest zdolna spełnić pokładanych w niej oczekiwań, oddano ją z powrotem opiece społecznej i w końcu trafiła do rodziny zastępczej, w której znów była traktowana jak uparte i złośliwe zwierzątko. Po krótkim okresie postępu w opanowaniu mowy, zamilkła na zawsze.

11. Badania, jakim poddano Genie, nie przyniosły definitywnej odpowiedzi na żadne podstawowe pytania dotyczące procesu opanowywania języka przez ludzkie dzieci. Główną przyczyną niepowodzenia był fakt, że to „naukowe doświadczenie” nie mogło być przeprowadzone w ściśle kontrolowanych warunkach. Urągałoby to przecież wszelkim zasadom etyki. W dawnych wszakże czasach, gdy wrażliwość ludzi była może mniejsza, eksperymenty takie jednak podobno podejmowano. Jak głosi legenda, egipski faraon Psamtik, władający w VII wieku p.n.e., oddał parę niemowląt pod opiekę pasterza, nakazując mu trzymać je w pełnej izolacji i nie odzywać się do nich ani słowem pod groźbą śmierci. Pierwszym jakoby słowem, jakie tak chowane dzieci spontanicznie wyartykułowały, było słowo oznaczające „chleb” w języku frygijskim, co usatysfakcjonowało wielce władcę jako dowód, że jest to naturalny i odwieczny język ludzkości.

12. W czasach nam bliższych podobne okrutne eksperymenty podejmowali europejscy monarchowie – w XIII w. cesarz Świętego Imperium Rzymskiego Narodu Niemieckiego Fryderyk II, zaś 300 lat potem szkocki król Jakub. Jak pisze współczesny mu kronikarz, „wysłał on na wyspę niemą kobietę, oddał jej dwójkę małych dzieci i zapewnił im wszelkie życiowe potrzeby. Chciał tym sposobem dowiedzieć się, jakim językiem mówić będą dzieci, gdy dorosną. Niektórzy powiadają, że stały się one biegłe w hebrajskim, lecz co do mnie, to powtarzam tylko to, co mi powiedziano”.

13. Wydaje się, że ta powściągliwość kronikarza była całkowicie uzasadniona.

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Szymborski Dzikie słówka, „ Polityka”, 4 maja 2002

Zadanie 13. Jakiej tezy, która usatysfakcjonowała władcę, dowiodło doświadczenie przeprowadzone przez faraona Psamtika? Odpowiedz na podstawie akapitu 11.

A. Eksperyment miał potwierdzić, że naturalnym językiem ludzkim jest język flamandzki.
B. Istnieje wrodzony, naturalny język ludzkości.
C. Język naturalny, wrodzony jest mitem.

This movie requires Flash Player 9

14. W kontekście historii opisanej w akapicie 12. wyjaśnij ostatnie zdanie przeczytanego tekstu (akapit 13.).

A. Informacje w dziele kronikarza nie są niewiarygodne.
B. Autor nie akceptuje okrucieństwa eksperymentów ze względów etycznych.
C. Zdanie to wyraża nostalgię autora.

This movie requires Flash Player 9

16. Tekst Krzysztofa Szymborskiego jest:

A. esejem filozoficznym.
B. artykułem popularnonaukowym.
C. rozprawą naukową.
D. felietonem.

This movie requires Flash Player 9

Matura 2005 z języka polskiego 9-12

Dzikie słówka

1. Na początku lat trzydziestych małżeństwo amerykańskich psychologów Winthrop i Luella Kelloggowie postanowili sprawdzić eksperymentalnie, w takiej mierze szympans wychowywany w ludzkiej rodzinie i traktowany jak ludzkie dziecko zdolny będzie do porozumienia z ludźmi, być może w ich własnym języku. Gdy przyszedł na świat ich własny syn Donald, „zaadoptowali” więc młodą szympansicę, której nadali imię Gua. Małpa chowała się wraz z Donaldem. Jak pisze pół żartem, pół serio Roger Fouts w swej książce „Najbliżsi krewni”, wydanej w Polsce w 1997 r., „na nieszczęście dla nauki przerwali nagle ten eksperyment, ponieważ – jak głosi plotka – pani Kellogg zaniepokoiła się, kiedy Donald zaczął się szybciej uczyć mowy szympansiej niż Gua ludzkiej. Ponoć syn Kelloggów wydawał przy stole pomruki, jakie te małpy wydają na widok jedzenia”. Taki obrót sprawy nie powinien nikogo zaskoczyć. W końcu ludzie są jednak inteligentniejsi od szympansów, więc jeśli Donald i Gua mieli jakąś szansę porozumienia, to raczej na warunkach możliwych do akceptacji przez małpę.

2. Doświadczenie Kelloggów miałoby zapewne lepsze widoki powodzenia w sytuacji odwrotnej: gdyby ludzkie dziecko wychowywane było przez małpią rodzinę. Eksperyment tego rodzaju nie jest jednak możliwy ze zrozumiałych względów.

3. To, czego z moralnych względów nie można czynić z premedytacją, zdarza się jednak niekiedy bez naszej woli. Opowieści o „dzikich dzieciach”, które utraciwszy kontakt z ludzkim społeczeństwem wyrastały wśród zwierząt jako ich adoptowane potomstwo, były od niepamiętnych czasów przedmiotem legend. Najsłynniejsza z nich głosi, że Rzym został założony w VIII wieku p.n.e. przez bliźniaków Romulusa i Remusa, wykarmionych przez wilczycę.

4. W dzisiejszym racjonalistycznym świecie fascynacja tzw. feralnymi dziećmi bynajmniej się nie zmniejszyła, lecz jej motywy są, po części przynajmniej, poznawcze. Takie przypadki skrajnej izolacji ludzkiego dziecka od społeczeństwa rzucić mogą wszakże pewne światło na zagadki „ludzkiej natury”, będące przedmiotem gorących sporów naukowych. W grę wchodzą w końcu zasadnicze pytania o rolę natury i kultury w kształtowaniu ludzkiej osobowości, naszych najgłębszych, biologicznych instynktów, a także tajników niezwykłego procesu opanowywania przez dzieci sztuki mowy, będącej, zdaniem wielu badaczy, fundamentalnym atrybutem człowieczeństwa.

5. Legenda o powstaniu Rzymu, nawet gdyby przyjąć ją za fakt historyczny, nie ma w tym względzie naukowej wartości, bowiem Romulus i Remus po zaspokojeniu głodu mlekiem wilczycy zostali niebawem odnalezieni przez pasterza i dalej wychowali się już w ludzkim środowisku. Podobnie odrzucić musimy opowieści o Tarzanie, wychowanym przez afrykańskie małpy, czy Mowglim – dziecku indyjskiej dżungli, stworzonym w wyobraźni Kiplinga. Obaj oni wyrośli na prawdziwych dżentelmenów i nie mieli specjalnych trudności z powtórną adaptacją w cywilizowanym społeczeństwie. Rzeczywistość maluje obraz daleki od romantycznej fikcji. We wszystkich potwierdzonych przypadkach ludzkich niemowląt od wczesnego wieku chowanych przez zwierzęta powrót taki okazał się niemożliwy.

6. Przypadków takich w przekazach historycznych odnajdujemy około pięćdziesięciu i wiele z nich znanych już było twórcy systematyki żywych organizmów Karolowi Linneuszowi, który wyróżnił w swej „Systema Naturae” dzikiego człowieka (Homo sapiens ferus) jako odrębny gatunek. Opisał go jako „tetrapus, mutus, hirsutus” – czworonożny, niemy i kosmaty. Zapewne ze względu na brak zręczności ludzkie dzieci rzadko adoptowane były przez małpy, których większość prowadzi nadrzewny tryb życia. Zastępczymi rodzicami dzieci były najczęściej wilki, ale też lamparty oraz rzekomo również owce, psy i niedźwiedzie.

7. Historia tych ostatnich jest o tyle interesująca, że dotyczy ziem polsko-litewskich. Tak oto pisał w swej „Historii Polski” Irlandczyk Bernard Connor, który pod koniec XVII w. służył jako nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego: „Żadna część ziem rządzonych przez Króla Polski nie ma więcej  lasów i pustyń niż Litwa. Pośród nich jest bór długi na sto mil, w którym żyje lud bardzo dziki i niewykształcony; choć litewska szlachta jest w większości bardziej uprzejma, mądrzejsza i bardziej w towarzystwie przyjacielska niż nawet Polacy. Często mówiono mi na dworze, że wielekroć małe dzieci karmione są i chowane przez niedźwiedzie, których jest wiele w litewskich lasach. […] Dziecko takie trzymane było w klasztorze za czasu mego tam pobytu, o czym wspomniałem w mym łacińskim traktacie >>O zawieszeniu praw natury< z jego figury i oblicza); ciało jego było straszliwie zdeformowane i nie władał on ani mową, ani rozumem. Chodził na czworakach i nie przypominał człowieka jak tylko budową ciała”.[…]

8. Niemożność opanowania języka przez wyrosłe wśród zwierząt dzieci po przekroczeniu pewnego krytycznego wieku ma dla dzisiejszej nauki doniosłe znaczenie. W 1967 r. Eric Lenneberg, profesor na Uniwersytecie Cornella, wystąpił z hipotezą, że ludzkie dziecko przechodzi w swym rozwoju okres, kiedy zdolne jest przyswoić sobie język z niezwykłą łatwością. Ten krytyczny okres kończy się jednak z wejściem w wiek dojrzewania i człowiek, który swej szansy opanowania mowy nie wykorzystał przed mniej więcej dwunastym rokiem życia, traci ją bezpowrotnie.

9. Od tego czasu wśród psycholingwistów trwa nieustanny spór pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami tej hipotezy. Dziś raczej trudno o dzieci wychowane przez wilczyce. Zdarzają się jadnak, rzadko na szczęście, przypadki drastycznej izolacji od ludzkiego społęczeństwa dzieci znajdujących się pod opieką własnych rodziców. Taką właśnie dziewczynkę znaleźli w 1970 r. w Kaliforrnii pracownicy opieki społecznej.

10. Genie, jak ją nazwano, miała w chwili uwolnienia 13 lat i przez większość tego czasu jej psychicznie chory ojciec trzymał ją w zamknięciu nie pozwalając się odzywać. Choć nie szczędzono żadnych dostępnych nauce środków, by przywrócić ją społeczeństwu, dalsze losy Genie nie były szczęśliwe. Początkowo rozmaici badacze usiłowali wyrwać ją sobie nawzajem, by przeprowadzić na niej badania i zrobić na tym naukową karierę. Gdy okazało się, że nie jest zdolna spełnić pokładanych w niej oczekiwań, oddano ją z powrotem opiece społecznej i w końcu trafiła do rodziny zastępczej, w której znów była traktowana jak uparte i złośliwe zwierzątko. Po krótkim okresie postępu w opanowaniu mowy, zamilkła na zawsze.

11. Badania, jakim poddano Genie, nie przyniosły definitywnej odpowiedzi na żadne podstawowe pytania dotyczące procesu opanowywania języka przez ludzkie dzieci. Główną przyczyną niepowodzenia był fakt, że to „naukowe doświadczenie” nie mogło być przeprowadzone w ściśle kontrolowanych warunkach. Urągałoby to przecież wszelkim zasadom etyki. W dawnych wszakże czasach, gdy wrażliwość ludzi była może mniejsza, eksperymenty takie jednak podobno podejmowano. Jak głosi legenda, egipski faraon Psamtik, władający w VII wieku p.n.e., oddał parę niemowląt pod opiekę pasterza, nakazując mu trzymać je w pełnej izolacji i nie odzywać się do nich ani słowem pod groźbą śmierci. Pierwszym jakoby słowem, jakie tak chowane dzieci spontanicznie wyartykułowały, było słowo oznaczające „chleb” w języku frygijskim, co usatysfakcjonowało wielce władcę jako dowód, że jest to naturalny i odwieczny język ludzkości.

12. W czasach nam bliższych podobne okrutne eksperymenty podejmowali europejscy monarchowie – w XIII w. cesarz Świętego Imperium Rzymskiego Narodu Niemieckiego Fryderyk II, zaś 300 lat potem szkocki król Jakub. Jak pisze współczesny mu kronikarz, „wysłał on na wyspę niemą kobietę, oddał jej dwójkę małych dzieci i zapewnił im wszelkie życiowe potrzeby. Chciał tym sposobem dowiedzieć się, jakim językiem mówić będą dzieci, gdy dorosną. Niektórzy powiadają, że stały się one biegłe w hebrajskim, lecz co do mnie, to powtarzam tylko to, co mi powiedziano”.

13. Wydaje się, że ta powściągliwość kronikarza była całkowicie uzasadniona.

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Szymborski Dzikie słówka, „ Polityka”, 4 maja 2002

Zadanie 9. Na podstawie akapitu 6. sformułuj tezę, której uzasadnieniem jest akapit 7.

A. Dziecko wychowywane przez zwierzęta można zaliczyć do homo sapiens.
B. Przypadki ludzkich niemowląt wychowywanych przez zwierzęta znajdują potwierdzenie w faktach historycznych.
C. Zastępczymi rodzicami dzieci bywały tylko małpy.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 10.  W jakim celu autor artykułu w akapicie 6. przywołuje postać twórcy systematyki żywych organizmów – Karola Linneusza?

A. Aby zobrazować prawdę odkrytą przez siebie.
B. Aby zobrazować zjawisko poszukiwań naukowych.
C. Aby zobrazować, że przypadki „dzikich dzieci” były od dawna przedmiotem zainteresowania nauki.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 11. Które z podanych niżej zdań najtrafniej wyraża hipotezę sformułowaną przez Erica Lenneberga, przytoczoną przez autora w akapicie 8.? Wybierz właściwą odpowiedź.

A. Dziecko, które nie opanuje mowy mniej więcej do 12. roku życia, nigdy mówić nie będzie.
B. Wiek nie ma bezpośredniego wpływu na zdolność opanowania przez człowieka mowy; zależy to od indywidualnych predyspozycji.
C. Do 12. roku życia nauka mówienia jest łatwa, potem staje się coraz trudniejsza.
D. Najlepszym okresem, kiedy człowiek jest w stanie przyswoić sobie język z niezwykłą łatwością, jest 12. rok życia.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 12. W kontekście akapitu 8. wyjaśnij, co stanowi przedmiot badań psycholingwistyki.

A. Psycholingwiści badają psychiczne podłoże “mowy” zwierząt.
B. Psycholingwiści badają psychiczne podłoże relacji między ludźmi i zwierzętami.
C. Psycholingwiści badają psychiczne podłoże mowy.

This movie requires Flash Player 9

Matura 2005 z języka polskiego 4-8

Dzikie słówka

1. Na początku lat trzydziestych małżeństwo amerykańskich psychologów Winthrop i Luella Kelloggowie postanowili sprawdzić eksperymentalnie, w takiej mierze szympans wychowywany w ludzkiej rodzinie i traktowany jak ludzkie dziecko zdolny będzie do porozumienia z ludźmi, być może w ich własnym języku. Gdy przyszedł na świat ich własny syn Donald, „zaadoptowali” więc młodą szympansicę, której nadali imię Gua. Małpa chowała się wraz z Donaldem. Jak pisze pół żartem, pół serio Roger Fouts w swej książce „Najbliżsi krewni”, wydanej w Polsce w 1997 r., „na nieszczęście dla nauki przerwali nagle ten eksperyment, ponieważ – jak głosi plotka – pani Kellogg zaniepokoiła się, kiedy Donald zaczął się szybciej uczyć mowy szympansiej niż Gua ludzkiej. Ponoć syn Kelloggów wydawał przy stole pomruki, jakie te małpy wydają na widok jedzenia”. Taki obrót sprawy nie powinien nikogo zaskoczyć. W końcu ludzie są jednak inteligentniejsi od szympansów, więc jeśli Donald i Gua mieli jakąś szansę porozumienia, to raczej na warunkach możliwych do akceptacji przez małpę.

2. Doświadczenie Kelloggów miałoby zapewne lepsze widoki powodzenia w sytuacji odwrotnej: gdyby ludzkie dziecko wychowywane było przez małpią rodzinę. Eksperyment tego rodzaju nie jest jednak możliwy ze zrozumiałych względów.

3. To, czego z moralnych względów nie można czynić z premedytacją, zdarza się jednak niekiedy bez naszej woli. Opowieści o „dzikich dzieciach”, które utraciwszy kontakt z ludzkim społeczeństwem wyrastały wśród zwierząt jako ich adoptowane potomstwo, były od niepamiętnych czasów przedmiotem legend. Najsłynniejsza z nich głosi, że Rzym został założony w VIII wieku p.n.e. przez bliźniaków Romulusa i Remusa, wykarmionych przez wilczycę.

4. W dzisiejszym racjonalistycznym świecie fascynacja tzw. feralnymi dziećmi bynajmniej się nie zmniejszyła, lecz jej motywy są, po części przynajmniej, poznawcze. Takie przypadki skrajnej izolacji ludzkiego dziecka od społeczeństwa rzucić mogą wszakże pewne światło na zagadki „ludzkiej natury”, będące przedmiotem gorących sporów naukowych. W grę wchodzą w końcu zasadnicze pytania o rolę natury i kultury w kształtowaniu ludzkiej osobowości, naszych najgłębszych, biologicznych instynktów, a także tajników niezwykłego procesu opanowywania przez dzieci sztuki mowy, będącej, zdaniem wielu badaczy, fundamentalnym atrybutem człowieczeństwa.

5. Legenda o powstaniu Rzymu, nawet gdyby przyjąć ją za fakt historyczny, nie ma w tym względzie naukowej wartości, bowiem Romulus i Remus po zaspokojeniu głodu mlekiem wilczycy zostali niebawem odnalezieni przez pasterza i dalej wychowali się już w ludzkim środowisku. Podobnie odrzucić musimy opowieści o Tarzanie, wychowanym przez afrykańskie małpy, czy Mowglim – dziecku indyjskiej dżungli, stworzonym w wyobraźni Kiplinga. Obaj oni wyrośli na prawdziwych dżentelmenów i nie mieli specjalnych trudności z powtórną adaptacją w cywilizowanym społeczeństwie. Rzeczywistość maluje obraz daleki od romantycznej fikcji. We wszystkich potwierdzonych przypadkach ludzkich niemowląt od wczesnego wieku chowanych przez zwierzęta powrót taki okazał się niemożliwy.

6. Przypadków takich w przekazach historycznych odnajdujemy około pięćdziesięciu i wiele z nich znanych już było twórcy systematyki żywych organizmów Karolowi Linneuszowi, który wyróżnił w swej „Systema Naturae” dzikiego człowieka (Homo sapiens ferus) jako odrębny gatunek. Opisał go jako „tetrapus, mutus, hirsutus” – czworonożny, niemy i kosmaty. Zapewne ze względu na brak zręczności ludzkie dzieci rzadko adoptowane były przez małpy, których większość prowadzi nadrzewny tryb życia. Zastępczymi rodzicami dzieci były najczęściej wilki, ale też lamparty oraz rzekomo również owce, psy i niedźwiedzie.

7. Historia tych ostatnich jest o tyle interesująca, że dotyczy ziem polsko-litewskich. Tak oto pisał w swej „Historii Polski” Irlandczyk Bernard Connor, który pod koniec XVII w. służył jako nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego: „Żadna część ziem rządzonych przez Króla Polski nie ma więcej  lasów i pustyń niż Litwa. Pośród nich jest bór długi na sto mil, w którym żyje lud bardzo dziki i niewykształcony; choć litewska szlachta jest w większości bardziej uprzejma, mądrzejsza i bardziej w towarzystwie przyjacielska niż nawet Polacy. Często mówiono mi na dworze, że wielekroć małe dzieci karmione są i chowane przez niedźwiedzie, których jest wiele w litewskich lasach. […] Dziecko takie trzymane było w klasztorze za czasu mego tam pobytu, o czym wspomniałem w mym łacińskim traktacie >>O zawieszeniu praw natury< z jego figury i oblicza); ciało jego było straszliwie zdeformowane i nie władał on ani mową, ani rozumem. Chodził na czworakach i nie przypominał człowieka jak tylko budową ciała”.[…]

8. Niemożność opanowania języka przez wyrosłe wśród zwierząt dzieci po przekroczeniu pewnego krytycznego wieku ma dla dzisiejszej nauki doniosłe znaczenie. W 1967 r. Eric Lenneberg, profesor na Uniwersytecie Cornella, wystąpił z hipotezą, że ludzkie dziecko przechodzi w swym rozwoju okres, kiedy zdolne jest przyswoić sobie język z niezwykłą łatwością. Ten krytyczny okres kończy się jednak z wejściem w wiek dojrzewania i człowiek, który swej szansy opanowania mowy nie wykorzystał przed mniej więcej dwunastym rokiem życia, traci ją bezpowrotnie.

9. Od tego czasu wśród psycholingwistów trwa nieustanny spór pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami tej hipotezy. Dziś raczej trudno o dzieci wychowane przez wilczyce. Zdarzają się jadnak, rzadko na szczęście, przypadki drastycznej izolacji od ludzkiego społęczeństwa dzieci znajdujących się pod opieką własnych rodziców. Taką właśnie dziewczynkę znaleźli w 1970 r. w Kaliforrnii pracownicy opieki społecznej.

10. Genie, jak ją nazwano, miała w chwili uwolnienia 13 lat i przez większość tego czasu jej psychicznie chory ojciec trzymał ją w zamknięciu nie pozwalając się odzywać. Choć nie szczędzono żadnych dostępnych nauce środków, by przywrócić ją społeczeństwu, dalsze losy Genie nie były szczęśliwe. Początkowo rozmaici badacze usiłowali wyrwać ją sobie nawzajem, by przeprowadzić na niej badania i zrobić na tym naukową karierę. Gdy okazało się, że nie jest zdolna spełnić pokładanych w niej oczekiwań, oddano ją z powrotem opiece społecznej i w końcu trafiła do rodziny zastępczej, w której znów była traktowana jak uparte i złośliwe zwierzątko. Po krótkim okresie postępu w opanowaniu mowy, zamilkła na zawsze.

11. Badania, jakim poddano Genie, nie przyniosły definitywnej odpowiedzi na żadne podstawowe pytania dotyczące procesu opanowywania języka przez ludzkie dzieci. Główną przyczyną niepowodzenia był fakt, że to „naukowe doświadczenie” nie mogło być przeprowadzone w ściśle kontrolowanych warunkach. Urągałoby to przecież wszelkim zasadom etyki. W dawnych wszakże czasach, gdy wrażliwość ludzi była może mniejsza, eksperymenty takie jednak podobno podejmowano. Jak głosi legenda, egipski faraon Psamtik, władający w VII wieku p.n.e., oddał parę niemowląt pod opiekę pasterza, nakazując mu trzymać je w pełnej izolacji i nie odzywać się do nich ani słowem pod groźbą śmierci. Pierwszym jakoby słowem, jakie tak chowane dzieci spontanicznie wyartykułowały, było słowo oznaczające „chleb” w języku frygijskim, co usatysfakcjonowało wielce władcę jako dowód, że jest to naturalny i odwieczny język ludzkości.

12. W czasach nam bliższych podobne okrutne eksperymenty podejmowali europejscy monarchowie – w XIII w. cesarz Świętego Imperium Rzymskiego Narodu Niemieckiego Fryderyk II, zaś 300 lat potem szkocki król Jakub. Jak pisze współczesny mu kronikarz, „wysłał on na wyspę niemą kobietę, oddał jej dwójkę małych dzieci i zapewnił im wszelkie życiowe potrzeby. Chciał tym sposobem dowiedzieć się, jakim językiem mówić będą dzieci, gdy dorosną. Niektórzy powiadają, że stały się one biegłe w hebrajskim, lecz co do mnie, to powtarzam tylko to, co mi powiedziano”.

13. Wydaje się, że ta powściągliwość kronikarza była całkowicie uzasadniona.

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Szymborski Dzikie słówka, „ Polityka”, 4 maja 2002

Zadanie 4. W kontekście akapitu 4. wyjaśnij określenie „feralne dzieci”.

A. Chodzi o spory naukowe o dzieci, spory te prowadzą donikąd.
B. Feralne dzieci, czyli pechowe.
C. Dzieci wychowywane w izolacji od społeczeństwa.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 5. W akapicie 5. występuje sformułowanie „romantyczna fikcja”. Wypisz z akapitu 4. wyrażenie o znaczeniu przeciwstawnym do tego sformułowania.

A. zagadki ludzkiej natury.
B. racjonalistyczny świat.
C. fundamentalny atrybut człowieczeństwa.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 6. Na podstawie akapitu 4. wyjaśnij, co zdaniem wielu badaczy jest „fundamentalnym atrybutem człowieczeństwa”.

A. Chodzi o zdolność mówienia, używania mowy.
B. Biologiczne instynkty.
C. Kształtowanie osobowości.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 7. Co łączy postaci Romulusa i Remusa, Tarzana oraz Mowgliego? Odpowiedz na podstawie akapitu 5.

A. Byli chłopcami urzeczonymi pięknem przyrody.
B. Nie mieli problemów z adaptacją w ludzkiej cywilizacji.
C. Wcześniej nie znali świata zwierząt.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 8. W akapicie 5. autor pisze: „Legenda o powstaniu Rzymu […] nie ma w tym względzie naukowej wartości”. Które informacje z akapitów 4., 5. pozwalają na takie stwierdzenie?

A. Historia Romulusa i Remusa rzuca światło na zagadki ludzkiej natury.
B. Wartość naukową mają tylko fakty zapisane.
C. Romulus i Remus byli wychowywani przez ludzi, tylko krótko przez wilczycę.

This movie requires Flash Player 9

Matura 2005 z języka polskiego 1-3

UWAGA! W zadaniu maturalnym: “rozumienie czytanego tekstu” – zwykle tylko jedna odpowiedź jest testem wyboru ABCD, na pozostałe pytania należy udzielić samodzielnych odpowiedzi.

Dzikie słówka

1. Na początku lat trzydziestych małżeństwo amerykańskich psychologów Winthrop i Luella Kelloggowie postanowili sprawdzić eksperymentalnie, w takiej mierze szympans wychowywany w ludzkiej rodzinie i traktowany jak ludzkie dziecko zdolny będzie do porozumienia z ludźmi, być może w ich własnym języku. Gdy przyszedł na świat ich własny syn Donald, „zaadoptowali” więc młodą szympansicę, której nadali imię Gua. Małpa chowała się wraz z Donaldem. Jak pisze pół żartem, pół serio Roger Fouts w swej książce „Najbliżsi krewni”, wydanej w Polsce w 1997 r., „na nieszczęście dla nauki przerwali nagle ten eksperyment, ponieważ – jak głosi plotka – pani Kellogg zaniepokoiła się, kiedy Donald zaczął się szybciej uczyć mowy szympansiej niż Gua ludzkiej. Ponoć syn Kelloggów wydawał przy stole pomruki, jakie te małpy wydają na widok jedzenia”. Taki obrót sprawy nie powinien nikogo zaskoczyć. W końcu ludzie są jednak inteligentniejsi od szympansów, więc jeśli Donald i Gua mieli jakąś szansę porozumienia, to raczej na warunkach możliwych do akceptacji przez małpę.

2. Doświadczenie Kelloggów miałoby zapewne lepsze widoki powodzenia w sytuacji odwrotnej: gdyby ludzkie dziecko wychowywane było przez małpią rodzinę. Eksperyment tego rodzaju nie jest jednak możliwy ze zrozumiałych względów.

3. To, czego z moralnych względów nie można czynić z premedytacją, zdarza się jednak niekiedy bez naszej woli. Opowieści o „dzikich dzieciach”, które utraciwszy kontakt z ludzkim społeczeństwem wyrastały wśród zwierząt jako ich adoptowane potomstwo, były od niepamiętnych czasów przedmiotem legend. Najsłynniejsza z nich głosi, że Rzym został założony w VIII wieku p.n.e. przez bliźniaków Romulusa i Remusa, wykarmionych przez wilczycę.

4. W dzisiejszym racjonalistycznym świecie fascynacja tzw. feralnymi dziećmi bynajmniej się nie zmniejszyła, lecz jej motywy są, po części przynajmniej, poznawcze. Takie przypadki skrajnej izolacji ludzkiego dziecka od społeczeństwa rzucić mogą wszakże pewne światło na zagadki „ludzkiej natury”, będące przedmiotem gorących sporów naukowych. W grę wchodzą w końcu zasadnicze pytania o rolę natury i kultury w kształtowaniu ludzkiej osobowości, naszych najgłębszych, biologicznych instynktów, a także tajników niezwykłego procesu opanowywania przez dzieci sztuki mowy, będącej, zdaniem wielu badaczy, fundamentalnym atrybutem człowieczeństwa.

5. Legenda o powstaniu Rzymu, nawet gdyby przyjąć ją za fakt historyczny, nie ma w tym względzie naukowej wartości, bowiem Romulus i Remus po zaspokojeniu głodu mlekiem wilczycy zostali niebawem odnalezieni przez pasterza i dalej wychowali się już w ludzkim środowisku. Podobnie odrzucić musimy opowieści o Tarzanie, wychowanym przez afrykańskie małpy, czy Mowglim – dziecku indyjskiej dżungli, stworzonym w wyobraźni Kiplinga. Obaj oni wyrośli na prawdziwych dżentelmenów i nie mieli specjalnych trudności z powtórną adaptacją w cywilizowanym społeczeństwie. Rzeczywistość maluje obraz daleki od romantycznej fikcji. We wszystkich potwierdzonych przypadkach ludzkich niemowląt od wczesnego wieku chowanych przez zwierzęta powrót taki okazał się niemożliwy.

6. Przypadków takich w przekazach historycznych odnajdujemy około pięćdziesięciu i wiele z nich znanych już było twórcy systematyki żywych organizmów Karolowi Linneuszowi, który wyróżnił w swej „Systema Naturae” dzikiego człowieka (Homo sapiens ferus) jako odrębny gatunek. Opisał go jako „tetrapus, mutus, hirsutus” – czworonożny, niemy i kosmaty. Zapewne ze względu na brak zręczności ludzkie dzieci rzadko adoptowane były przez małpy, których większość prowadzi nadrzewny tryb życia. Zastępczymi rodzicami dzieci były najczęściej wilki, ale też lamparty oraz rzekomo również owce, psy i niedźwiedzie.

7. Historia tych ostatnich jest o tyle interesująca, że dotyczy ziem polsko-litewskich. Tak oto pisał w swej „Historii Polski” Irlandczyk Bernard Connor, który pod koniec XVII w. służył jako nadworny lekarz króla Jana III Sobieskiego: „Żadna część ziem rządzonych przez Króla Polski nie ma więcej  lasów i pustyń niż Litwa. Pośród nich jest bór długi na sto mil, w którym żyje lud bardzo dziki i niewykształcony; choć litewska szlachta jest w większości bardziej uprzejma, mądrzejsza i bardziej w towarzystwie przyjacielska niż nawet Polacy. Często mówiono mi na dworze, że wielekroć małe dzieci karmione są i chowane przez niedźwiedzie, których jest wiele w litewskich lasach. […] Dziecko takie trzymane było w klasztorze za czasu mego tam pobytu, o czym wspomniałem w mym łacińskim traktacie >>O zawieszeniu praw natury< z jego figury i oblicza); ciało jego było straszliwie zdeformowane i nie władał on ani mową, ani rozumem. Chodził na czworakach i nie przypominał człowieka jak tylko budową ciała”.[…]

8. Niemożność opanowania języka przez wyrosłe wśród zwierząt dzieci po przekroczeniu pewnego krytycznego wieku ma dla dzisiejszej nauki doniosłe znaczenie. W 1967 r. Eric Lenneberg, profesor na Uniwersytecie Cornella, wystąpił z hipotezą, że ludzkie dziecko przechodzi w swym rozwoju okres, kiedy zdolne jest przyswoić sobie język z niezwykłą łatwością. Ten krytyczny okres kończy się jednak z wejściem w wiek dojrzewania i człowiek, który swej szansy opanowania mowy nie wykorzystał przed mniej więcej dwunastym rokiem życia, traci ją bezpowrotnie.

9. Od tego czasu wśród psycholingwistów trwa nieustanny spór pomiędzy zwolennikami i przeciwnikami tej hipotezy. Dziś raczej trudno o dzieci wychowane przez wilczyce. Zdarzają się jadnak, rzadko na szczęście, przypadki drastycznej izolacji od ludzkiego społęczeństwa dzieci znajdujących się pod opieką własnych rodziców. Taką właśnie dziewczynkę znaleźli w 1970 r. w Kaliforrnii pracownicy opieki społecznej.

10. Genie, jak ją nazwano, miała w chwili uwolnienia 13 lat i przez większość tego czasu jej psychicznie chory ojciec trzymał ją w zamknięciu nie pozwalając się odzywać. Choć nie szczędzono żadnych dostępnych nauce środków, by przywrócić ją społeczeństwu, dalsze losy Genie nie były szczęśliwe. Początkowo rozmaici badacze usiłowali wyrwać ją sobie nawzajem, by przeprowadzić na niej badania i zrobić na tym naukową karierę. Gdy okazało się, że nie jest zdolna spełnić pokładanych w niej oczekiwań, oddano ją z powrotem opiece społecznej i w końcu trafiła do rodziny zastępczej, w której znów była traktowana jak uparte i złośliwe zwierzątko. Po krótkim okresie postępu w opanowaniu mowy, zamilkła na zawsze.

11. Badania, jakim poddano Genie, nie przyniosły definitywnej odpowiedzi na żadne podstawowe pytania dotyczące procesu opanowywania języka przez ludzkie dzieci. Główną przyczyną niepowodzenia był fakt, że to „naukowe doświadczenie” nie mogło być przeprowadzone w ściśle kontrolowanych warunkach. Urągałoby to przecież wszelkim zasadom etyki. W dawnych wszakże czasach, gdy wrażliwość ludzi była może mniejsza, eksperymenty takie jednak podobno podejmowano. Jak głosi legenda, egipski faraon Psamtik, władający w VII wieku p.n.e., oddał parę niemowląt pod opiekę pasterza, nakazując mu trzymać je w pełnej izolacji i nie odzywać się do nich ani słowem pod groźbą śmierci. Pierwszym jakoby słowem, jakie tak chowane dzieci spontanicznie wyartykułowały, było słowo oznaczające „chleb” w języku frygijskim, co usatysfakcjonowało wielce władcę jako dowód, że jest to naturalny i odwieczny język ludzkości.

12. W czasach nam bliższych podobne okrutne eksperymenty podejmowali europejscy monarchowie – w XIII w. cesarz Świętego Imperium Rzymskiego Narodu Niemieckiego Fryderyk II, zaś 300 lat potem szkocki król Jakub. Jak pisze współczesny mu kronikarz, „wysłał on na wyspę niemą kobietę, oddał jej dwójkę małych dzieci i zapewnił im wszelkie życiowe potrzeby. Chciał tym sposobem dowiedzieć się, jakim językiem mówić będą dzieci, gdy dorosną. Niektórzy powiadają, że stały się one biegłe w hebrajskim, lecz co do mnie, to powtarzam tylko to, co mi powiedziano”.

13. Wydaje się, że ta powściągliwość kronikarza była całkowicie uzasadniona.

Tekst opracowany na podstawie: Krzysztof Szymborski Dzikie słówka, „ Polityka”, 4 maja 2002

Zadanie 1. Tytuł artykułu Krzysztofa Szymborskiego jest:

A. metaforą. B. hiperbolą. C. apostrofą. D. sentencją.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 2. W jakim celu małżeństwo Kelloggów przeprowadziło eksperyment opisany przez autora w akapicie 1.? Którą z proponowanych tutaj odpowiedzi uznasz za trafną?

A. Kellogowie chcieli sprawdzić, czy dziecko przejmie zwyczaje szympansa.
B. Kelloggowie chcieli sprawdzić, czy szympans, który wychowywał się z ich dzieckiem, będzie zdolny do porozumiewania się z ludźmi (w ludzkim języku).
C. Kellogowie zamierzali sprawdzić, kto szybciej nauczy się języka: dziecko języka zwierzęcia czy też zwierzę języka ludzkiego.

This movie requires Flash Player 9

Zadanie 3. Wyjaśnij, dlaczego czasownik „zaadoptowali”, którym autor posługuje się przy okazji opisywania eksperymentu Kelloggów, jest wzięty w cudzysłów. Którą z proponowanych tutaj odpowiedzi uznasz za trafną?

A. Był to tylko eksperyment, przypominający sytuację adopcji ze świata ludzi.
B. Adoptować to uznanie cudzego dziecka za własne.
C. Zaadoptować wzięto w cudzysłów, bo sytuacja jest dwuznaczna.

This movie requires Flash Player 9